مقالات کشاورزی اندیشه سبز پارسی

"مشخصات و كنترل علف هرز آبدوست پنجه كلاغ" ؛

"Eleusine indica : introduction & control"

گردآوري و تدوين :

اسماعيل پوركاظم ؛ كارشناس ارشد زراعت ،

مدرّس دانشگاه جامع علمي كاربردي گيلان

مقدّمه :

--- گياهان جنس "ايليوسين" (Eleusine) مشتمل بر 9 گونه از گراس هاي يكساله يا چندساله با ‍نوتيپ هاي ديپلوئيد (2n = 18) و تتراپلوئيد (2n = 36) هستند كه غالباً بومي قاره آفريقا مي باشند. "علف پنجه كلاغ" (Eleusine indica) از گراس هاي يكساله اي است كه در سراسر مناطق گرم ، نيمه گرم و معتدلۀ گرم جهان از جمله : اروپا ، آفريقا ، آمريكاي شمالي ، مركزي و جنوبي ، آسيا ، استراليا و جزاير اقيانوس آرام كه در فاصله بين عرض جغرافيايي 50 درجه شمالي و جنوبي قرار دارند تا ارتفاعات 2 هزار متري سطح دريا يافت مي گردد. اين گياه امروزه در بيش از 60 كشور و حداقل در 46 محصول زراعي-باغي بعنوان علف هرز مهم (important weed) شناخته مي شود بعلاوه در 30 كشور و 97 محصول بعنوان علف هرز جدي (serious weed) بشمار مي آيد. بطور كلي "علف پنجه كلاغ" را در جايگاه پنجمين علف هرز خسارتزاي جهان بويژه در منطقه جنوب شرقي آسيا قرار داده اند (6،13،11،14).

مشخصات گياهشناسي :

--- "علف پنجه کلاغ" با نام علمی "Eleusine indica" از گياهان علفي و يكساله خانواده گراس ها (grass) ، چمن ها (Poaceae) یا غلات (graminae) محسوب می شود كه آنرا با اسامی عمومی ذیل می شناسند :

Goosegrass ، Indian goosegrass ، Crowfoot grass ، Silver crabgrass ، Wiregrass ، Hard crabgrass ، ؛ Yardgrass ، Bullgrass ، Doggrass ، Ducth drass ، Fowlfoot grass ، Goosefoot grass ، Irongrass ، Oxgrass ، Silvergrass و Wild finger millet (7،4،5،9،13،11). 

"علف پنجه کلاغ" گیاهی با انشعابات قاعده ای ، بافت نسبتاً زبر ، وضعيت رشد بدواً ايستاده (erect) و متعاقباً خوابيده (prostrate) ، سبزينگي متراكم (tussock) و توده اي (tuft) با ارتفاع 60-30 سانتیمتر است.

این گیاه دارای سیستم ریشه ای افشان (fibrous) ولي محکم است بطوریکه بیرون کشیدن آن از خاک نسبتاً دشوار می نماید.  

"علف پنجه کلاغ" دارای ساقه های ماشوره ای صاف ، خشبي و فشرده با وضعیت فرازنده (ascending) تا خوابیده (prostrate) است. ابتداي ساقه و غلاف متصل به آن بنحو مشخصي پهن مي باشد.

"علف پنجه کلاغ" دارای برگ های باريك و فاقد گوشواره يا اريكل (auricle) است.

پهنک برگ باریک ، نسبتاً صاف و بدون پُرز ، منحصراً با پُرزهاي بلندي در قاعده ، منطقه يقه و حاشيه ها ، در راستاي رگبرگ مياني بصورت دولا ، داراي برآمدگي (heel) از سمت بيروني ، با طول 15 سانتيمتر و پهنای 8-3 میلیمتر ، رنگ سبز براق می باشد.

 غلاف برگ از نوع باز ، صاف ، داراي برآمدگي ، رنگ سفيد در نزديكي قاعده يا يقه (collar) و در لبه ها داراي پُرزهاي پراكنده است.

ليگول آن كوتاه ، غشائي ، با حاشيه دندانه دار (jagged) و نوك تيز كه ممكن است در ناحيه مركزي به حالت شكافدار در آید.

گل آذین (inflorescence) يا سرشاخه هاي گل دهنده (seedhead) "علف پنجه کلاغ" در اوايل تابستان ضمن جولاي تا اكتبر ظاهر مي شوند. گل آذين مشتمل بر 7-2 و ندرتاً تا 12 عدد سنبله (spike) انتهايي بفرم پنجه ای یا انگشت مانند (digitate) به طول 15-4 سانتیمتر و عرض 5 ميليمتر ، با سنبلچه های ساقه آغوش (sessile) با وضعيت جناقي (herringbone) مشتمل بر 15-3 گل به طول 4-3 میلیمتر ، در دو رديف و بدون ریشک می باشد. همچنين ممكن است 2-1 عدد از سنبله ها از نقطه اي در حدود 1 سانتيمتر پائين تر از محل تلاقي سايرين از محور گل آذين خارج گردند.

سرشاخه هاي گلدهندۀ "علف پنجه كلاغ" گاهاً مشابه "بندواش خشكي دوست" (paspalum dilatatum) می باشند امّا نسبتاً كوتاهتر و سفت ترند.

"علف پنجه كلاغ" در زمره گونه هاي يكپايه (monoecious) محسوب مي گردد يعني هر گل آن مي تواند داراي جنسيت نر يا ماده باشد درحالیکه هر دو نوع گل های مزبور بر روي يك بوته قرار دارند. اين گل ها توسط باد تلقيح مي شوند. 

ميوه هاي "علف پنجه كلاغ" از نوع تك بذر و بسيار ريز به ابعاد 55/1-25/1 × 95/0-80/0 ميليمتر می باشند. اين ميوه ها به رنگ قهوه اي متمايل به قرمز تا سياه ، دوكي شكل با سطح پشتی نسبتاً برآمده و حفره دار هستند. بذور آن از نوع گندمه (caryopsis) و ناشکوفا (indehiscent) با پريكارپ (برون بر) ظريف محافظتي هستند (4،9،1،8،12،11،14).

«جدول1) مشخصات گیاهشناسی علف پنجه کلاغ (7،13،11):»     

اکولوژی و بیولوژی علف پنجه کلاغ :

--- "علف پنجه كلاغ" را اكثراً با منشأ آفريقائي و بعضاً از مبدأ مناطق گرمسيري تا معتدله آسيا از جمله هند مي شناسند. مناطق شرقي آفريقا با حضور 8 گونه از انواع يكساله و چندساله "علف پنجه کلاغ" داراي بيشترين تنوّع آن است (6،11).

--- اين گياه عمدتاً در اراضي زراعي ، باغات ، حواشي جاده ها ، چمن ها ، حواشي مناطق جنگلي ، علفزارها ، باتلاق ها ، اطراف جويبارها ، اراضي ساحلي ، معابر خاكي ، شكاف سطوح سيماني و اراضي بهم خورده حائز خاك سنگين و فاقد زهكشي مناسب رشد مي نمايد و با توسل به ساقه هايي كه از سطح روزت خارج مي شوند، به تشکیل توده اي حصیري به رنگ سبز براق در سطح زمين مي پردازد. بخش قاعده اين گياه بويژه در اوايل رشد نسبتاً آبدار است. هر بوته آن بيش از 80 سانتيمتر وسعت مي يابد (12،11).   

--- "علف پنجه كلاغ" جزو گياهان چهار كربنه (C4) بشمار مي آيد لذا همانند "علف خرچنگ" (crabgrass) قادر به رشد در شرايط مرطوب اقاليم گرم و همچنين در ماه هاي گرم اقاليم معتدله مي باشد. اين گياه جزو گياهان يكساله با تنوّع و گسترش فراوان است و با وقوع سرماي شديد خشك مي گردد وليكن مي تواند در اقاليم بدون يخبندان برای مدت بيش از يكسال دوام آورد (13،12).

--- گياهچه هاي بذري "علف پنجه كلاغ" داراي ويگوريته قوي هستند لذا سريعاً استقرار مي يابند. اين گياه مي تواند با توليد شاخه هاي جديد سريعاً گسترش يابد و بدين طريق در بسياري از اراضي زراعي بعنوان علف هرز غالب در آيد (11).

--- دماهای اپتیمم روزانه و شبانه برای جوانه زنی بذور "علف پنجه کلاغ" به ترتیب معادل 35-30 و 25 درجه سانتیگراد است و دماهای کمتر از 20 درجه سانتیگراد باعث بروز محدودیت هایی در رشد بهینه آن می شوند (4،5).

--- جوانه زني بذور در اواخر بهار صورت مي پذيرد و گياهچه هاي بذري به رشد در سرتاسر تابستان مي پردازند (1،8). جوانه زني بذور در شرايط حضور کافی عناصر غذايي نيترات و پتاسيم به ميزان قابل ملاحظه اي افزايش مي يابد (8).

--- رشد اين گياه در شرايط سايه به شدت كاهش می پذیرد آنچنانكه در شرايط سايه های 50 و 80 درصدي به كاهش وزن خشك به ترتيب 60 و 80 درصدي دچار مي گردد (11).

--- "علف پنجه كلاغ" بدواً داراي رشد روزت (rosette) خشبي و حالت كپه اي (clump) با مركزيت ناحيه طوقه يا تاج ريشه است كه در ادامه داراي رشد افقي (prostrate) با حالت مفتولي مي گردد و بدين ترتيب نسبت به موورزدن و چرانيدن متحمل مي شود. اين گياه به رنگ سبز تيره دیده مي شود (9،1).

--- گياه "علف پنجه کلاغ" در طيف وسيعي از انواع خاك ها رشد مي كند امّا تمايل بيشتري به رشد در خاك هاي سنگين و حاصلخيز دارد (11). "علف پنجه كلاغ" اراضي فشرده با زهكشي نامناسب را مي پسندد (1). اين گياه متحمل به خاك هاي سنگين و شرايط خشكي است (9). خاك هاي اسيدي تا خنثي را دوست دارد (11).

--- گياه "علف پنجه کلاغ"  تحت تأثير تناوب نوري يا فتوپريود قرار نمي گيرد بطوريكه گلدهي آن در شرايطي با طول روزهاي 16-6 ساعته انجام مي پذيرد امّا بيشترين گلدهي را در روزهاي 14 ساعته بروز مي دهد. وقوع خشكي و نزول درجه حرارت محيطي مي توانند باعث تأخير در آغاز گلدهي آن شوند (11).  

--- "علف پنجه كلاغ" آغلب به توليد مقادير زيادي از بذور پوك مي پردازد. براي تشخيص بذور پوك كه قابليت زيست پذيري ندارند، معمولاًً از "آزمون بُرش" (cut test) استفاده مي کنند. تعداد متنابهي از بذور سالم آن در وضعيت دورمانسي فيزيولوژيكي قرار مي گيرند كه البته اين موضوع را مي توان با ايجاد يك شكاف ظريف بر سطح بذور از بين برد و بدين طريق موجب تسهيل در رشد جنين گرديد. بذور اين گياه را مي توان با رطوبت 20-15 درصد در دماي 20 درجه سانتيگراد انبار نمود (8).

--- هر بوته از "علف پنجه كلاغ" قادر به توليد 135-40 هزار عدد (متوسط50 هزار عدد) از بذور ريز مي باشد كه قادرند بسادگي توسط : آب ، باد ، حيوانات (اهلي و وحشي) و ادوات كشاورزي پراكنده گردند و به آلوده سازي اراضي پيرامون بينجامند. پوسته محكم اين بذور مي تواند موجب دورمانسي گرددد. اين بذور مي توانند به مدت 5-2 سال در خاك مدفون و زنده بمانند. بذور مسن تر گیاه حائز دورمانسي قابل ملاحظه اي نيستند لذا در صورت فراهم بودن : نور ، نيترات ، جيرليك اسيد و دماي مناسب اقدام به جوانه زني می نمایند. برخي گزارشات حاكي از آن مي باشند كه بذور مذكور داراي ويژگي فتوبلاست هستند يعني حضور نور براي شكافتن و آغاز جوانه زني گياهك ضرورت دارد. بهرحال جوانه زني بذور در خاك سطحي با عمق كمتر از 5 سانتيمتر رُخ مي دهد گواينكه امكان جوانه زني نادر از عمق 8 سانتيمتر نيز وجود دارد (11).

--- بذور "علف پنجه كلاغ" حدوداً 4-2 هفته پس از "علف خرچنگ" (Digitaria ciliaris) جوانه مي زنند و سبز مي گردند (9،1).  

--- "علف پنجه کلاغ" از نظر ژنتیکی دیپلوئید (2n = 18) محسوب می گردد گواینکه گونه های تتراپلوئید (2n = 36) نیز در جنس ایلیوسین وجود دارند. زیرگونه های آفریقایی "علف پنجه کلاغ" گیاهانی تابستانه ، دارای ژنوتیپ تتراپلوئید ، ساختار بزرگتر ، سنبلچه های درشت تر ، حواشی پُرزدار ، رشد تا ارتفاع 2 هزار متری سطح دریا ، نیازمند بارندگی سالانه 1200-500 میلیمتر برای بقاء در مراتع و علفزارها هستند. رقم "Phillips" از جمله زیر گونه های آفریقایی "علف پنجه کلاغ" است که در مناطق شرقی آفریقا یافت می گردد. این زیر گونه اندامی ستبر دارد و از نظر ژنتیکی تتراپلوئید به شمار می آید (4).   

موارد استفاده علف پنجه کلاغ :

1) "علف پنجه کلاغ" در مراحل قبل از بلوغ نسبتاً خوشخوراک است امّا به مرور خشبی و فيبري (fibrous) می گردد و بدینگونه تا حدودي مقبوليت خويش را بعنوان علوفه سبز از دست مي دهد بنابراين غالباً از آن به صورت هاي علوفه خشک (hay) و سیلاژ (silage) برای تعلیف دام ها بهره می گیرند (4،6).

2) دانه های "علف پنجه کلاغ" را بسیاری از روستائیان هندی در مواقع خشکسالی و قحطی مصرف می کنند امّا مقدار آنها كم است (4). 

3) از آن براي كاهش فرسايش خاك هاي مرطوب استفاده مي گردد (11).  

خسارات علف پنجه کلاغ :

1) "علف پنجه کلاغ" گاهاً حاوی اسید پروسیک موسوم به "HCN" است که نوعی "گلوکوزید سیانوژنیک" محسوب می گردد. بیشترین مقدار سم مذکور در درون دانه ها به میزان 019/0-015/0 درصد وجود دارد که در زیر حد خسارتزایی برای دام ها می باشد (4). سرشاخه هاي گلدار اين گياه نيز حاوي سطوح نسبتاً بالايي از "گلوكوزيدهاي سيانوژنيك" هستند كه در برخي شرايط مي توانند به بروز عوارض مسمومیّت در دام ها بينجامند(6).

2) "علف پنجه کلاغ" رفتاری تهاجمی دارد و به آسانی می تواند در خاک های شنی استقرار یابد (4). "علف پنجه کلاغ" در سرتاسر مناطق گرمسیری بعنوان علف هرز اراضي زراعي بويژه در مراحل اوليه رشد زراعت هاي رديفي يكساله ، باغات و چمن ها مطرح است بطوریکه جزو بدترین علف های هرز زراعت ذرت در کشورهای آفریقای جنوبی و زیمبابوه بشمار می آید. اين گياه سالانه خسارات قابل توجهي به محصولات زراعي- باغي دنیا نظير : غلات (برنج، ارزن، سورگوم، نيشكر) ، حبوبات (سويا، لوبيا چشم بلبلي، بادام زميني) ، پنبه ، توتون ، كلزا ، ژوت ، سبزيجات ، كاساوا ، موز ، آناناس ، پاپايا وارد مي سازد (4،13،11). گیاه مزبور بعنوان پنجمين علف هرز اصلي در جنوب شرقي آسيا مطرح است (6). حضور "علف پنجه كلاغ" با پوشش 30 درصدي سطح شاليزارهاي آپلند فيليپين منجر به كاهش 80 درصدي عملكرد برنج شده است. رشد اين گياه در شاليزارهاي كاشت مستقيم بذور در كلمبيا با يكبار وجين در 20 روز پس از كاشت باعث كاهش عملكرد برنج به ميزان 25-20 درصد می شود. اين گياه همچنین سبب كاهش 57 درصدي عملكرد سيب زميني و 76 درصدي عملكرد هويج در مزارع برزيل گرديده است (11).

3) "علف پنجه كلاغ" همواره بعنوان تهديدي براي اراضي بهم خورده و آفتابگير برخوردار از خاك سنگين به حساب مي آيد. اين گراس كم ارتفاع (low-grow) حتي در شرايط موورزدن مكرر نيز قادر به توليد بذر خواهد بود (13).

4) گياه مذكور بر طبق برخي گزارشات داراي فعاليت دگرآسيبي يا آليلوپاتيك (allelopathic) است (11).  

آفات و بيماري هاي علف پنجه كلاغ :

--- آفات و بيماري هاي مهم "علف پنجه كلاغ" عبارتند از :

1) نماتد زخم ريشه ذرت (Pratylenchus Zeae)

2) ويروس بازماندگي رشد كثيف برنج (Rice Ragged Stunt)

3) بيماري ويروسي زرد خالدار برنج (Rice Yellow Motle Virus)

4) مگس گياهچه سورگوم (Sorghum Shoot Fly)

5) برگخوار پائيزه ذرت (Spodoptera Fragipedra)

6) نماتد كيست غلات (Heterodera delvii)

7) ويروس موزائيك نيشكر (Melanopsichium eleusinis)

8) پشه گالزاي سسيدوميد (Cecidomyiid gall midges) (11).

روش های کنترل علف پنجه کلاغ :

1) روش های کنترل غیر شیمیایی :

1-1) آن را مي توان در اوايل رشد براحتي توسط فوكازدن كنترل نمود وليكن اين عمل مي تواند به گياهان زراعي در مرحله گياهچه اي صدمه برساند (11،14).

2-1) شيوه آفتابدهي خاك (soil solarization) مي تواند بذور آن را تا عمق 5 سانتيمتري نابود سازد (11).

3-1) بكارگيري مالچ ها مي تواند از رشد آن جلوگيري نمايد (11).

4-1) تمسك به شيوه كاشت بدون شخم (zero-tillage ، no-tillage) مي تواند به كاهش رشد آن بينجامد (11).

5-1) "علف پنجه كلاغ" به جهت رشد افقي و حالت خوابيده نسبت به موورزدن متحمل است (9).

6-1) بسياري از گزارش ها حاكي از آن است كه "علف پنجه كلاغ" ميزبان بيش از 50 نوع از : حشراتی چون "پشه گالزاي سسيدوميد" (Cecidomyiid gall fly) ، نماتدها ، قارچ ها ، باكتري ها و ويروس ها از جمله موزائيك نيشكر مي باشد كه مي توانند در روند كنترل بيولوژيك گیاه بهره برداری گردند (6).

7-1) اخيراً از علفكش هاي قارچي (Mycoherbicide) حاصل از قارچ هاي "Bipolaris setariae و Pyricularia grisea نيز براي كنترل "علف پنجه كلاغ" سود مي جويند (11).

2) روش های کنترل شیمیایی :

1-2) گیاهچه های بذری (seedling) "علف پنجه کلاغ" دارای ویگوريته بسیار بالایی هستند لذا سریعاً در محیط رشد استقرار می یابند. کنترل این گراس را از طریق بهم زدن خاک می توان انجام داد ولیکن بکارگیری تلفیقی مواد شیمیایی می تواند بر موفقیت عمل بیفزاید (4).

2-2) بكارگيري علفكش هاي قبل از سبز شدن (pre-emerge) براي كنترل "علف پنجه كلاغ" ارجح ترند و از كارآيي بالاتري برخوردارند وليكن براي سمپاشي با علفكش هاي پس از سبز شدن (post-emerge) بايد پس از جوانه زني بذور و در مراحل اوليه رشد گياه يعني طي دوره 3-1 برگي اقدام گردد (1).

3-2) اسپری محلول نمک سدیمی توفوردی به میزان 5/9 کیلوگرم در هکتار (حاوی 840 گرم ماده مؤثره در کیلوگرم) به صورت قبل از سبزشدن بعنوان یک علفکش هورمونی (hormicide) می تواند به کنترل "علف پنجه کلاغ" بینجامد. در اینگونه موارد هیچگونه نیازی به استفاده از عامل خیس کننده (wetting agent) نمی باشد. در این صورت باید حداقل از 430 لیتر آب در هکتار بهره گرفت (4).

4-2) گیاهچه های بذری دارای بیش از 4 برگ را می توان با علفکش پاراکوآت به میزان 570 میلی لیتر سم تجارتی حاوی 200 گرم ماده مؤثره بعلاوه 200 لیتر آب و 250 میلی لیتر سورفکتانت کنترل نمود. اسپری کردن محلول پاراکوآت را آنقدر ادامه می دهند تا محلول سمّی از سطح برگ ها سرازیر گردد (4).

5-2) برای کنترل "علف پنجه کلاغ" در چمن های ایالات متحده آمریکا از "تیوسیانات پتاسیم" و "متیلارسونات دی سدیم" استفاده می کنند (4).

6-2) علفکش های neburon (4 پوند در ایکر) ، sesin  و chlordane با کاربرد پیش از سبزشدن در کنترل "علف پنجه کلاغ" موفقیّت آمیز بوده اند (5).

7-2) در یک پژوهش علفکش DSMA به تنهایی موجب 63 درصد کنترل "علف پنجه کلاغ" شد درحالیکه در تلفیق با توفوردی به موفقیت 73 درصدی نائل آمد (5).

8-2) مصرف علفكش "امازاپيك" از جمله Flame با كاربرد قبل از سبز شدن در تلفيق با علفكش پنديمتالين نظير "Stomp®Xtra" به كنترل مطلوب انجاميد (14).

--- برخي گزارش ها حاكي از آن هستند كه "علف پنجه كلاغ" نسبت به بسياري از علفكش هاي ضدگراس مشروحه زير حساس است :

آرسنيكال ها ، مشتقات اوره نظير ديورون ، اوراسيل ها نظير بروماسيل ، تريازين ها نظير آترازين ، دي نيتروآنيلين ها مثل تريفلورالين ، تيوكاربامات ها مثل EPTC ، دي متيل اترها مثل اُكسي فلورفن ، گراميني سيدها نظير فلازيفوپ و ستوكسيديم ، اميدازولينون ها نظير امازاكوئين ، پروپانيل ، اكساديازون ، كوئين كلراك ، ديفيناميد ، پاراكوآت ، گلوفوسينيت ، گليفوسيت و فلوميوكسازين (11).

--- جديدترين توصيه ها براي كنترل شيميايي "علف پنجه كلاغ" به قرار زير مي باشند :

الف) پاراكوآت 250 گرم در ليتر يا گراماكسون 250

ب ) آمیترين 800 گرم در ليتر يا آمتريكس 800 WG

پ ) آسولام 400 گرم در ليتر يا راتلر 400

ت ) آمیترين 400 گرم در كيلوگرم + تربيوترين 250 گرم در كيلوگرم يا آميگان WG

ث ) آترازين 250 گرم در ليتر + آمیترين 250 گرم در ليتر يا گزاپاكس كمبي 500 SC

ج ) "ايزوكسانلوتول" 750 گرم در ليتر يا "بالانس" 750 WG + پاراكوآت 250 گرم در ليتر يا گراماكسون 250

چ ) پنديمتالين 455 گرم در ليتر يا "استومپ اكسترا" + پاراكوآت 250 گرم در ليتر يا گراماكسون 250

ح ) متريبيوزين 750 گرم در كيلوگرم يا "سوكر 750 WG" + پاراكوآت 250 گرم در ليتر يا گراماكسون 250

خ ) "اس متولاكلر" 960 گرم در ليتر يا "دوآل گلد" + آترازين 900 گرم در كيلوگرم يا گزاپريم 900 WG + پاراكوآت 250 گرم در ليتر يا گراماكسون 250 (14).

کنترل علف پنجه کلاغ با علفکش دیکلوفوپ :

--- آزمایشات گلخانه ای و مزرعه ای با تلفیق بکارگیری علفکش دیکلوفوپ و ارتفاع موورزدن برای کنترل "علف پنجه کلاغ" اجرا گردیدند.

در آزمایشات گلخانه ای، بیشترین میزان کنترل "علف پنجه کلاغ" با علفکش دیکلوفوپ زمانی حاصل گردید که گیاه دارای ارتفاع 3/1 سانتیمتر بود لذا برای کنترل "علف پنجه کلاغ" رشد یافته تر (موورزده یا موورنزده) نیازمند مصرف دیکلوفوپ با مقادیر بیشتر بوده است. کنترل بیش از 90 درصدی "علف پنجه کلاغ" با کاربرد ترکیبی موورزدن به ارتفاع 3/1 سانتیمتر و 6/0 کیلوگرم مادۀ مؤثره دیکلوفوپ در هکتار حاصل گردید.

در آزمایشات مزرعه ای، حداقل 2 هفته برای تکمیل اثرگذاری علفکش ضرورت داشت. دیکلوفوپ در مقدار 1/1 کیلوگرم در هکتار موجب کنترل بیش از 90 درصدی "علف پنجه کلاغ" در حالت موورزنی به ارتفاع 5/2-9/1 سانتیمتر شد.

افزودن سورفکتانت غیریونیزه به میزان 25/0 درصد حجمی به دیکلوفوپ هیچگونه تأثیری بر کنترل "علف پنجه کلاغ" نگذاشت. اضافه نمودن متریبوزین به میزان 1/0 کیلوگرم ماده مؤثره در هکتار به دیکلوفوپ بدواً باعث افزایش کنترل شد امّا اثراتش بسیار زودگذر بود. افزودن MSMA به میزان 2/2 کیلوگرم ماده مؤثره در هکتار به دیکلوفوپ بطور متوسط به میزان 18 درصد از کنترل در مقایسه با تیمار دیکلوفوپ به تنهایی کاست(10).  

کاربرد کلراید سدیم در کنترل علف پنجه کلاغ :

--- اصولاً کنترل "علف پنجه کلاغ" در سراسر اراضی مورد تهاجم از جمله جزایر اقیانوس آرام بسیار دشوار شمرده می شود زیرا تاکنون علفکش انتخابی ویژه ای برای کنترل آن در چمن ها معرفی نگردیده است. برای این منظور در یک آزمایش به استفاده از گرانول کلراید سدیم حاوی 99 درصد کلراید سدیم و 1 درصد "سیلیکو آلومینات" 83% با قطر 50/0-25/0 میلیمتر به میزان 488 کیلوگرم در هکتار اقدام گردید ولیکن به کنترل مطلوب (بیش از 70 درصد) منتهی نشد گواینکه به تکرار عمل نیز با همان میزان قبلی در فاصله 6 هفته پس از تیمار قبلی پرداخته شد.

همچنین کاربرد یکباره علفکش "MSMA" (Mono_Sodium Methane Arsonate) به میزان 4/2 کیلوگرم در هکتار + متریبیوزین به میزان 56/0 کیلوگرم در هکتار به ترتیب در سال های 2007 و 2008 میلادی به کنترل 96 و 83 درصدی انجامید. کاربرد علفکش MSMA بعلاوه متریبیوزین به کنترل مورد قبول "علف پنجه کلاغ" دست یافت امّا باعث ایجاد صدماتی نیز بر چمن "پاسپالوم" (paspalum) گردید.

بکارگیری "فورام سولفورون" (Foramsulfuron) حائز تأثیرات مورد قبول (بیش از 70 درصد) بر "علف پنجه کلاغ" نشد (2).  

کنترل علف پنجه کلاغ در چمن پنجه مرغی :

--- پژوهشی در رابطه با ارزیابی "فورام سولفورون" برای کنترل "علف پنجه کلاغ" در چمن "پنجه مرغی" به صورت پس از سبز شدن برای جایگزینی علفکش MSMA (مونو سدیم متان آرسونات) انجام پذیرفت. نتایج حاصله بیانگر کنترل 85 درصدی "علف پنجه کلاغ" بر اساس سطح کانوپی با دو دفعه کاربرد "فورام سولفورون + متریبیوزین" بود. علفکش های مصرفی در مقادیر متفاوت دارای تأثیرات مفید بوده اند آنچنانکه "فورام سولفورون" در مقادیر 029/0 یا 044/0 کیلوگرم ماده مؤثره در هکتار + متریبیوزین به میزان 210/0-105/0 کیلوگرم ماده مؤثره در هکتار مثمر فائده شدند.

"علف پنجه کلاغ" غالباً با MSMA به میزان 24/2 کیلوگرم ماده مؤثره در هکتار + متریبیوزین به میزان 210/0-105/0 کیلوگرم در هکتار کنترل می گردید امّا "فورام سولفورون" همواره دارای تأثیرات بیشتری برای کنترل "علف پنجه کلاغ" در قیاس با MSMA و مقادیر مشابه متریبیوزین بود.

میزان صدمات حاصل از کاربرد "فورام سولفورون + متریبیوزین" نسبت به کاربرد "MSMA + متریبیوزین" بر گیاه "پنجه مرغی" حدوداً 4 هفته بعد از تیمار کمتر و موقتی بوده است (3).  

مقاومت به علفكش ها در علف پنجه كلاغ :

1) "علف پنجه کلاغ" بخوبي توسط علفكش غير انتخابي گليفوسيت (راندآپ) كنترل مي شود گواينكه در برخي مناطق شواهدي مبتني بر بروز مقاومت نسبت به آن وجود داشته اند (9،13).

2) برخي بيوتيپ هاي "علف پنجه كلاغ" نسبت به كاربرد معدودي از گروه هاي علفكش مقاومت نشان داده اند آنچنانكه مقاومت به تريفلورالين در بسياري نقاط آمريكا گزارش شده است (11).

3) تاكنون گزارشاتي از بروز مقاومت در گياه مزبور نسبت به علفكش هاي : فلازيفوپ ، سولفونيل اوره ، "گلوفوسينيت آمونيوم" ، "اميدازولينون" ، "آريلوكسي پروپيونات" و "سيكلوهگزانيديون" در مالزي حاصل گردیده اند (11).

4) گزارشاتي از ظهور مقاومت در گياه مزبور نسبت به علفكش امازاپير در كاستاريكا انجام پذیرفته اند (11).

5) بيوتيپ هاي مقاوم آن تاكنون حدود 5/12 هزار هكتار از باغات پالم روغني مالزي را آلوده ساخته اند. گزارشات حاكي از آن هستند كه گليفوسيت فقط قادر به كنترل 25 درصدي آنها بوده اند . امروزه چنين بيوتيپ هايي در مالزي فقط با علفكش كليتوديم قابل كنترل هستند (11).   

6) چنين بيوتيپ هايي در ايالت تنسي آمريكا و منطقه ريوگرانده برزيل نيز مشاهده شده اند (11).

7) بكارگيري مكرر علفكش هاي گروه "دي نيتروآنيلين ها" در مزارع سويا و پنبه مناطق جنوبي ايالات متحده آمريكا به ظهور بيوتيپ هاي مقاوم (R) و نيمه مقاوم (I) انجاميده است (11).

8) استفاده مكرر علفكش ديورون در برخي مناطق جهان سبب بروز مقاومت در اين علف هرز شده است (14).

9) گزارشاتي از ايجاد مقاومت نسبت به پاراكوآت نيز در دست مي باشند (11).

منابع و مآخذ :

1) Breeden , Gregory K. – 2015 – Goosegrass (Eleusine indica) – University of Tennessee , Institute of Agriculture   

2) Brosnan , J . T & et al – 2009 – Efficacy of sodium chloride applications for control of goosegrass (Eleusine indica) in seashore paspalum turf – Weed Technology , Vol. 23 , No. 1 , PP. 179-183  

3) Busey , Philip – 2004 – Goosegrass (Eleusine indica) control with Foramsulfuron in Bermudagrass (Cynodon spp) turf – Weed Technology , 18 (3) : 634-640

4) FAO – 2016 – Eleusine indica – www.fao.org ; CIAT/FAO Collaboration on Tropical Forages

5) Fulwider , James R. & Ralph E. Engel – 1960 – Seed characteristics and control of Goosegrass (Eleusine indica) – USGA Journal and Turf Management  

6) Holm , After & et al – 1977 – Eleusine indica – Biological control of weeds : Southeast Asian Prospects , PP. 84-106

7) I . O – 2010 – Goosegrass (Eleusine indica) – The University of Georgia ;  www.invasive.org

8) Kew – 2016 – Eleusine indica – Royal Botanic Gardens ;  www.kew.org  

9) Lawnopedia – 2016 – Grassy weed : Goosegrass (Eleusine indica) – https://www.scottslawnservice.com    

10) McCarty , L . B – 1991 – Goosegrass (Eleusine indica) control in Bermudagrass (Cynodon spp.) turf with Diclofop – USDA/NAL (United State Department of Agriculture/National Agricultural Library)

11) Rojas_Sandoval , Julissa – 2015 – Eleusine indica (Goosegrass) ; www.cabi.org

12) U C – 2016 – Goosegrass (Eleusine indica) – University of California Agriculture & Natural Resources

13) Wikipedia – 2016 – Eleusine indica – https://en.wikipedia.org

14) Willcox , Trevor – 2016 – Weed profile : Crowsfoot grass (Eleusine indica) – BSES Limited ; P. 25 , issue 33