« زراعت به زبان ساده »      

23) « زراعـت كتان » :    

 

--- كتان زراعي گياهي است يكساله و بهاره كه آن را در مناطق معتدله در پائيز نيز مي كارند.

ارتفاع كتان 150-30 سانتيمتر است.

--- كتان روغني يا "بذرك" داراي ارتفاع كم ولي كتان ليفي داراي ارتفاع زيادتري مي باشد.

كتان داراي يك ريشه اصلي و ساقه هاي منشعب موازي است.

ارتفاع گياه كتان به دليل انتخاب شيوه برداشت ، مقاومت به خوابيدگي ، ميزان عملكرد و ارزش الياف حائز اهميّت مي باشد.

ساقه كتان در موقع رسيدگي گياه بحالت توخالي و استوانه اي در مي آيد.

ساقه ها اصولاً فاقد كُرك و صاف مي باشند و به رنگ سبز متمايل به خاكستري ديده مي شوند.

برگ هاي كتان نيزه اي شكل و نوكدار هستند.

رنگ گل هاي كتان : سفيد ، بنفش ، آبي و ارغواني مي باشد.

هر كپسول كتان محتوي 10 عدد بذر به رنگ هاي : قهوه اي ، زرد ، زرد متمايل به سبز تا قهوه اي روشن مي باشد.

بذرهاي كتان به فرم هاي : كتابي شكل ، پهن ، تخم مرغي و يا بيضوي ديده مي شوند كه يكطرف آنها گرد و سمت ديگرشان داراي نوك كجي هستند.

كتان را براي تهيّه روغن و الياف كشت مي كنند.

از الياف كتان براي : تهيّه پارچه ، كاغذ ، نخ و كاغذ سيگار بهره مي گيرند.

از روغن كتان براي : مصارف خوراكي ، رنگ و جلا ، مركب ، صابون و از كنجاله اش براي تعليف دام ها بهره مي گيرند.

دانه هاي كتان حاوي 43-30 درصد روغن به رنگ قهوه اي متمايل به زرد و به حالت مايع مي باشد.

كتان روغني نسبت به كتان ليفي به سرما حساس تر است بنابراين آن را در مناطق گرمسير و يا در بهار پس از گرم شدن هوا مي كارند.

خاك هاي شني- رسي حاصلخيز ، هوموسي با عمق مناسب و تهويه خوب براي زراعت كتان مناسبند.

PH خاك حدود 7 براي كاشت كتان ارجح تر است.

كتان ليفي در خاك هاي حاصلخيز و قوي دچار ورس و خوابيدگي مي شود.

 

زمان كاشت :

--- كتان را در مناطق معتدل و سردسير بصورت بهاره و در مناطق گرمسير بصورت پائيزه كشت مي كنند.

بذور كتان را در بيشتر موارد بصورت مكانيزه و بر روي خطوطي با فواصل 20-15 سانتيمتر مي كارند.

بذور كتان را در عمق 2 سانتيمتر كشت مي كنند.

انجام وجين و سله شكني بموقع در زراعت كتان بويژه كتان روغني ضرورت دارد.

 

مقدار بذر :

--- ميزان بذور مصرفي كتان ليفي 150-100 كيلوگرم در هكتار و براي كتان روغني 100-40 كيلوگرم در هكتار است.

 

كود مصرفي :

--- كودهاي ازته بيشتر براي كتان ليفي و كودهاي فسفاته براي كتان روغني مناسب هستند.

از كودهاي ازته به مقدار 150-100 كيلوگرم و كود پتاسه به ميزان 100-80 كيلوگرم در هكتار بهره مي برند.

مقدار زياد كودهاي ازته موجب ورس يا خوابيدگي ساقه ها ، تأخير در رسيدگي محصول و ضخيم شدن الياف مي شود.

 

برداشت كتان :

--- كتان ليفي را در زمان زرد شدن گياه و در آغاز ريزش برگ ها برداشت مي كنند ولي زمان برداشت كتان روغني بهنگام رسيدگي كامل ساقه ها و قهوه اي شدن كپسول ها و زردي بذور و آزادشدن دانه ها در درون كپسول مي باشد كه البته ارزش الياف كتان در اين زمان كاهش مي يابد.

عملكرد دانه كتان 1000-800 كيلوگرم در هكتار و مقدار الياف حاصله 10-5 تن در هكتار است.

 

  

تهيّه و تدوين :

اسماعيل پوركاظم : مربي مركز آموزش كشاورزي گيلان